• Oświadczenie Zarządu IKP, wysłane do redakcji Rzeczypospolitej, Dziennika i Gazety Wyborczej

  • Oświadczenie Zarządu Izby Księgarstwa Polskiego Na wiosnę br., po wielu tygodniach trudnych negocjacji zawarte zostało porozumienie pomiędzy Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz przedstawicielami wydawców edukacyjnych i księgarzy. Miało ono doprowadzić do stopniowego obniżania kosztów pozyskania podręczników szkolnych przez uczniów i ich rodziców. Wypracowane zostało na drodze kompromisu, który gwarantował jednak, iż książki będą tańsze, przy zachowaniu jednej z fundamentalnych zasad reformy edukacyjnej – pluralizmu rynku podręczników i ich swobodnego wyboru przez nauczyciela. Dzięki wydłużeniu życia podręczników używanych oraz określeniu listy podmiotów, które mogą handlować nowymi podręcznikami w szkołach, co miało wyeliminować patologie wpływające na ceny książek, koszty ich pozyskania powinny stopniowo spadać. Nowy Minister Edukacji, Roman Giertych, zakwestionował to porozumienie oraz złożył obietnicę, radykalnego, co najmniej 50% obniżenia cen. Przedstawione propozycje spotkały się z krytyką zarówno wydawców jak i księgarzy. Powodem tej krytyki było to, iż Minister chciał osiągnąć swój cel poprzez posunięcia, które nie tylko eliminowały z łańcucha dystrybucji księgarnie, ale doprowadziłyby też do znaczącej koncentracji na rynku wydawnictw edukacyjnych, poprzez eliminację mniejszych i średniej wielkości wydawnictw. Projekt ten nie brał pod uwagę faktu, iż jakakolwiek dystrybucja, nawet z pominięciem księgarni, też kosztuje, oraz faktu, iż brak konkurencji na rynku wydawców doprowadzi nie do spadku cen ale do ich stopniowego wzrostu. W międzyczasie ukazało się w prasie wiele kłamliwych informacji, dotyczących rzekomych zysków, jakie osiągają księgarze kosztem uczniów i rodziców. Podano liczbę 1 mld złotych jako wysokość zysku księgarzy na dystrybucji podręczników, podczas gdy kwota ta odpowiada tylko całorocznej wartości nowych podręczników w cenach detalicznych, gdzie marża księgarska wynosi od 13 do 23%. Z tej kwoty tylko 50% obrotu jest realizowane przez księgarnie, reszta bezpośrednio przez wydawców, sprzedawców sezonowych oraz szarą strefę. Polscy księgarze ani nie są, ani nie chcą być kolejną grupą zawodową, która broni swoich faktycznych lub rzekomych interesów robionych kosztem całego społeczeństwa. Księgarze dokonali profesjonalnej analizy obecnego systemu dystrybucji podręczników i przedstawili Ministerstwu Edukacji Narodowej projekt zmian, które są do zrealizowania w stosunkowo krótkim czasie, ale co ważne, spowodują obniżenie łącznych kosztów dystrybucji (hurt i detal) z średnio 32 do 18% przy zachowaniu pluralizmu rynku podręcznikowego. Księgarze uważają, że koszt dystrybucji książek jest kosztem obiektywnym i niezależnie od przyjętego sytemu dystrybucyjnego, musi wystąpić. Propozycje MEN zmierzające do wyeliminowania książek z księgarń nie spowodują, iż koszty dystrybucji będą zerowe, ponieważ czynności, które wykonywały dotychczas hurtownie i księgarnie będą musiały wykonać wydawnictwa, szkoły i urzędy, a ich praca nie jest bezpłatna. Księgarze uważają, że są najlepiej przygotowani organizacyjnie i merytorycznie do sprawnej dystrybucji książek a proponowane przez nich zmiany sprawią, iż dystrybucja ta będzie najtańsza z możliwych. Realizacja naszych propozycji pozwoli również na dalsze istnienie wielu setek małych, prowincjonalnych księgarni, pełniących na swoim terenie ważną kulturotwórczą rolę. Projekt ten, który wymaga organizacyjnego współdziałania MEN, wydawców i księgarzy, przekazany został 21 lipca Ministerstwu oraz Sekcji Wydawców Edukacyjnych Polskiej Izby Książki. Do chwili obecnej nie otrzymaliśmy żadnej odpowiedzi, opinii czy też propozycji rozmów. Jednocześnie wraz z rozpoczęciem roku szkolnego, prasa piętnuje wysokie ceny książek, obwiniając za to księgarzy. Pojawiły się informacje, że ceny książek wzrosły. Chcielibyśmy zwrócić uwagę, iż ceny książek ustalają ich producenci, czyli wydawcy. Poza możliwymi do zaistnienia w każdej branży przypadkami patologicznymi, księgarze w znakomitej większość stosują sugerowane ceny detaliczne wydawców. Dyskusja o cenach podręczników spowodowała, że bardzo wielu księgarzy udziela wysokich rabatów, sprzedając książki na granicy opłacalności. Księgarze sugerują, aby dokonano porównania cen zbytu poszczególnych wydawców w sezonie 2005 i obecnym, tak aby jasnym stało się, kto ponosi odpowiedzialność za ewentualny wzrost ceny podręczników. Jednocześnie zwracamy uwagę, iż brak oficjalnego stanowiska Ministerstwa w kwestii dalszego udziału polskiego księgarstwa w systemie dystrybucji podręczników, stawia w bardzo trudnej sytuacji wiele małych księgarń, które będąc pod presją nie zawsze uczciwej konkurencji ze strony wielkich, zagranicznych sieci księgarskich, nie wiedzą czy będą w dalszym ciągu funkcjonować. Ponieważ specyfiką rynku podręcznikowego jest brak lub bardzo ograniczone prawo zwrotu, księgarze zamawiają książki bardzo ostrożnie, tak, aby jeśli się okaże, że to ostatni dla nich sezon podręcznikowy, nie zostać z nie sprzedanym towarem, którego nie będą mogli zwrócić. Może to skutkować brakami w zaopatrzeniu w podręczniki szkolne. Chcielibyśmy, aby było dla wszystkich jasne, że księgarze nie będą winni tej sytuacji. Zwracamy również uwagę, iż nie jest prawdą, iż we wszystkich krajach Unii Europejskiej podręczniki sprzedawane są z pominięciem księgarń. Zależy to od etapu rozwoju rynku oraz od lokalnej tradycji. W większości krajów, a szczególnie w tych krajach, gdzie podręczniki nie są sprzedawane w sieci detalicznej, księgarstwo chronione jest ”Ustawą o Książce”, zapobiegającą praktykom nieuczciwej konkurencji stosowanym przez wielkie sieci księgarskie i hipermarkety i nie dzieje się to kosztem konsumentów. Pozwala to na funkcjonowanie niezależnych księgarni umożliwiając nieograniczony dostęp do dóbr kultury mieszkańcom prowincji oraz pozwala zachować niezależność wydawcom, szczególnie tym małym. W naszym kraju, pomimo wysiłków ze strony środowiska księgarskiego, przyjęcie takich przepisów nie jest rozważane, chociaż realizacja propozycji Ministerstwa Edukacji Narodowej spowoduje, iż los małych księgarni będzie przesądzony. Zarząd Izby Księgarstwa Polskiego Załączniki: 1. List Zarządu IKP do Ministra Edukacji Narodowej w sprawie oceny możliwości obniżenia kosztów dystrybucji podręczników szkolnych - 19 lipca 2006 2. Analiza Logistyczna możliwości obsługi rynku podręczników szkolnych w Polsce